ژئوپارک جهانی طبس - روایت ۴.۶ میلیارد ساله زمین در قلب کویر ایران

به گزارش ایرنا، خراسان جنوبی در شرق ایران سرزمینی است که تنوع کم‌نظیری از میراث طبیعی، زمین‌شناختی، تاریخی و فرهنگی را در خود جای داده است استانی که کویرهای گسترده، کوهستان‌ها، روستاهای تاریخی، باغ‌های کهن، قنات‌ها و زیست‌بوم‌های منحصربه‌فرد، آن را به یکی از مناطق مستعد گردشگری در ایران تبدیل کرده است.

در میان این ظرفیت‌ها، ژئوپارک‌ها جایگاهی متفاوت دارند چرا که در آنها تنها یک اثر طبیعی یا تاریخی مورد توجه نیست بلکه مجموعه‌ای از پدیده‌های زمین‌شناختی، تنوع زیستی، فرهنگ و زندگی جوامع محلی در یک پهنه جغرافیایی به یکدیگر پیوند می‌خورند، از همین رو، ژئوپارک جهانی می‌تواند هم‌زمان عرصه‌ای برای حفاظت، آموزش، پژوهش و توسعه گردشگری پایدار باشد.

ژئوپارک جهانی طبس در چنین بستری معنا پیدا می‌کند پهنه‌ای وسیع در خراسان جنوبی که زمین در آن به کتابی زنده برای روایت گذشته تبدیل شده است. در این منطقه، لایه‌های زمین، فسیل‌ها، کوهستان‌ها، دره‌ها، کویرها و پدیده‌های فرسایشی بخش‌هایی از تاریخ طولانی سیاره زمین را پیش روی پژوهشگران و گردشگران قرار می‌دهند.

اهمیت طبس اما تنها به زمین‌شناسی محدود نمی‌شود، رشته‌کوه شتری، کویرها و تپه‌های ماسه‌ای، چشمه‌های آبگرم، دره‌هایی همچون کال جنی و مجموعه‌ای از زیستگاه‌های طبیعی، در کنار روستاهای تاریخی، معماری خشتی، قنات‌ها، کاروانسراها، باغ گلشن و بناهای تاریخی، تصویری چندلایه از این سرزمین ساخته‌اند تصویری که در آن طبیعت و میراث انسانی از یکدیگر جدا نیستند.

ثبت جهانی ژئوپارک طبس نیز از همین منظر اهمیت دارد، این عنوان ظرفیت‌های شهرستان را در چارچوب یک شبکه بین‌المللی قرار داده و فرصتی برای معرفی هم‌زمان میراث زمین‌شناختی، طبیعی و فرهنگی آن فراهم کرده است ظرفیتی که در صورت مدیریت صحیح می‌تواند به توسعه ژئوتوریسم، رونق گردشگری علمی و طبیعت‌گردی و تقویت اقتصاد جوامع محلی کمک کند.

طبس در سال ۲۰۲۳ به شبکه ژئوپارک‌های جهانی یونسکو پیوست اما ثبت جهانی را نباید پایان مسیر دانست، حفظ ارزش‌های زمین‌شناختی، حفاظت از طبیعت، توسعه زیرساخت‌های گردشگری، آموزش جامعه محلی و تبدیل ظرفیت‌های موجود به تجربه‌ای ماندگار برای گردشگران، بخش مهم‌تری از مسیر پیش‌رو است.

اکنون پرسش اصلی این است که چگونه می‌توان این میراث چند میلیارد ساله را از یک عنوان جهانی به یک مقصد جهانی تبدیل کرد مقصدی که گردشگر در آن نه فقط کویر و کوهستان که بخشی از تاریخ زمین، فرهنگ مردم و شیوه زندگی یک سرزمین را تجربه کند. روایت ژئوپارک جهانی طبس، از همین نقطه آغاز می‌شود.

در ادامه این گزارش، برای بررسی ابعاد زمین‌شناختی، گردشگری و مدیریتی ژئوپارک جهانی طبس، مدیر ژئوپارک جهانی طبس در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا به تشریح ظرفیت‌ها، ویژگی‌های منحصربه‌فرد و الزامات توسعه این ژئوپارک پرداخت.

ژئوپارک‌ها پیوند میان زمین، طبیعت، فرهنگ و اقتصاد جوامع محلی

وصال یحیی شیبانی در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا با تشریح مفهوم ژئوپارک و جایگاه آن در گردشگری پایدار، اظهار کرد: ژئوپارک محدوده‌ای با مرزهای کاملا مشخص و پهنه کافی است که چندین پدیده زمین‌شناختی کمیاب و برجسته را دربرگیرد و در کنار آن، جاذبه‌های طبیعی، تاریخی و فرهنگی ارزشمندی نیز در آن وجود داشته باشد.

وی افزود: این محدوده باید از برنامه‌های مدیریتی برای توسعه و بهره‌برداری، طرح‌های حفاظتی و همچنین ظرفیت لازم برای ارتقای سطح اقتصادی جامعه محلی و جلب مشارکت مردم برخوردار باشد.

مدیر ژئوپارک جهانی طبس ادامه داد: علاوه بر تعریف رسمی یونسکو، می‌توان ژئوپارک را محدوده‌ای دانست که ویژگی اصلی آن وجود ژئوسایت‌های پراهمیت، طبیعت و محیط زیست غنی، ویژگی‌های فرهنگی جذاب و مهم‌تر از همه، مشارکت و حضور فعال جامعه محلی در برنامه‌های توسعه، حفاظت و پایداری است.

وی با اشاره به تفاوت ژئوپارک‌ها با بسیاری از مناطق حفاظت‌شده طبیعی اظهار کرد: برخلاف برخی مناطق حفاظت‌شده، ژئوپارک‌ها نه‌تنها ورود و حضور بازدیدکنندگان را محدود نمی‌کنند، بلکه اساساً برای مردم طراحی شده‌اند.

شیبانی بیان کرد: در ژئوپارک‌ها گردشگران برای بازدید از ژئوسایت‌ها و سایت‌های طبیعی و فرهنگی حضور پیدا می‌کنند و همین حضور در صورت مدیریت صحیح می‌تواند موجب رونق اقتصادی پایدار جوامع محلی شود.

حفاظت، بهره‌برداری صحیح، توانمندسازی جامعه محلی و توسعه پایدار از مهم‌ترین محورهایی است که باید در مدیریت ژئوپارک مورد توجه قرار گیرد

وی شرط مهم موفقیت یک ژئوپارک را وجود برنامه‌ها و راهبردهای دقیق مدیریتی دانست و افزود: حفاظت، بهره‌برداری صحیح، توانمندسازی جامعه محلی و توسعه پایدار از مهم‌ترین محورهایی است که باید در مدیریت ژئوپارک مورد توجه قرار گیرد.

مدیر ژئوپارک جهانی طبس اضافه کرد: توسعه اقتصادی جامعه محلی از طریق گسترش ژئوتوریسم، تبیین ارزش و اصالت زمین و طبیعت در نگاه مردم، جلب مشارکت عمومی در حفاظت و نگهداری میراث زمین‌شناختی و افزایش دانش و آگاهی مردم درباره علوم زمین، از جمله اهداف راهبردی شبکه ژئوپارک‌هاست.

وی درباره تاریخچه شکل‌گیری ژئوپارک‌های جهانی عنوان کرد: نخستین حرکت‌ها در زمینه توجه و حفاظت از ژئوسایت‌ها و میراث زمین‌شناختی توسط سازمان‌ها، گروه‌ها و انجمن‌هایی همچون ProGeo، IUGS، IGCP، بخش علوم زمین یونسکو، شورای اروپا و گروه Malvern انجام شد.

شیبانی افزود: دیدار و گفت‌وگوی نیکلاس زوروس، پژوهشگر یونانی، و گای مارتینی، پژوهشگر فرانسوی، در جریان کنگره بین‌المللی زمین‌شناسی در چین در سال ۱۹۹۷ را می‌توان نقطه عطفی در شکل‌گیری شبکه ژئوپارک‌های اروپایی و پس از آن شبکه ژئوپارک‌های جهانی دانست، این دو نفر امروزه نیز نقش مهمی در موضوع ژئوپارک‌ها در جهان بر عهده دارند.

وی تصریح کرد: شبکه ژئوپارک‌های جهانی با پشتیبانی یونسکو در سال ۲۰۰۴ شکل گرفت و ۱۷ ژئوپارک از اروپا به همراه هشت ژئوپارک از چین، نخستین اعضای این شبکه بودند.

مدیر ژئوپارک جهانی طبس گفت: شبکه ژئوپارک‌های اروپایی نیز پیش از شبکه جهانی شکل گرفته بود و پس از آن، شبکه ژئوپارک‌های آسیا و اقیانوسیه به عنوان دومین شبکه منطقه‌ای ایجاد شد.

طبس؛ سرزمینی با روایت چند میلیارد ساله زمین

وی در ادامه به جایگاه این منطقه در جغرافیای طبیعی و زمین‌شناختی ایران اشاره کرد و افزود: ایران سرزمینی متمدن و گسترده است که طیف متنوعی از جاذبه‌های فرهنگی، تاریخی و طبیعی را برای انجام فعالیت‌های علمی و گردشگری در خود جای داده است ظرفیت‌هایی که در کمتر جایی از جهان می‌توان مجموعه آنها را در کنار یکدیگر مشاهده کرد.

شیبانی بیان کرد: طبس، شهر افسانه‌ای کویر با پیشینه و تاریخ کهن در شرق کویر بزرگ ایران مرکزی قرار گرفته و یکی از شهرهای مهم ایران است که از دیرباز توجه مسافران و جهانگردان را به خود جلب کرده است.

وی درباره جایگاه تاریخی طبس اظهار کرد: این شهر در منابع تاریخی به عنوان دروازه خراسان شناخته شده و جهانگردان مشهوری همچون مارکوپولو، آلفونس گابریل و سون هدین نیز از طبس و مناطق پیرامون آن دیدن کرده و توصیف‌هایی از این منطقه در سفرنامه‌های خود ارائه داده‌اند.

مدیر ژئوپارک جهانی طبس ادامه داد: ژئوپارک جهانی طبس در شمال غربی استان خراسان جنوبی قرار دارد و به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه خود در طول تاریخ به عنوان شاهراه ارتباطی جنوب و غرب ایران با شرق و شمال شرق کشور شناخته شده است.

«بهشت زمین‌شناسی» ایران در طبس

وی تصریح کرد: این ژئوپارک در منطقه‌ای با اقلیم بیابانی و آب‌وهوای گرم و خشک قرار گرفته اما از نظر ویژگی‌های فرهنگی، تاریخی، طبیعی و به ویژه زمین‌شناختی، ویژگی‌های منحصربه‌فردی دارد.

شیبانی افزود: ژئوپارک طبس گنجینه‌ای ارزشمند از پدیده‌های گوناگون را برای مطالعات علمی و فعالیت‌های گردشگری در خود جای داده و همین ظرفیت باعث شده است این منطقه یکی از مناطق مستعد و مهم توسعه گردشگری به ویژه ژئوتوریسم در ایران باشد.

وی با اشاره به غنای زمین‌شناختی منطقه بیان کرد: شهرستان طبس از سوی بسیاری از اندیشمندان و دانشمندان زمین‌شناسی به عنوان «بهشت زمین‌شناسی» و «موزه فسیل ایران» شناخته شده است.

در طبس می‌توان سیر تحولات کره زمین را از پرکامبرین تا اوایل کرتاسه بدون کمترین وقفه زمانی مشاهده کرد و یکی از بارزترین ویژگی‌های طبس به عنوان بهشت زمین‌شناسی ایران، توالی‌های پالئوزوئیک آن است که در ایران و غرب آسیا کم‌نظیر محسوب می‌شود

مدیر ژئوپارک جهانی طبس ادامه داد: در طبس می‌توان سیر تحولات کره زمین را از پرکامبرین تا اوایل کرتاسه بدون کمترین وقفه زمانی مشاهده کرد و یکی از بارزترین ویژگی‌های طبس به عنوان بهشت زمین‌شناسی ایران، توالی‌های پالئوزوئیک آن است که در ایران و غرب آسیا کم‌نظیر محسوب می‌شود.

وی افزود: تنها از ناحیه طبس که در شرق ایران مرکزی قرار دارد، بیش از ۲۰ برش الگو و مرجع از سازندهای پالئوزوئیک و مزوزوئیک به جامعه زمین‌شناسی ایران و جهان معرفی شده است.

طبس از کوهستان شتری تا کویرهای گسترده

شیبانی با اشاره به تنوع پدیده‌های طبیعی و ژئومورفولوژیک منطقه عنوان کرد: در کنار جایگاه بالای طبس در زمین‌شناسی ایران، جاذبه‌ها و پدیده‌های فراوانی که ژئوتوریست‌ها و دیگر گردشگران به دنبال آن هستند نیز در این ژئوپارک وجود دارد.

وی یادآور شد: دره‌ها، کویرها، تپه‌های ماسه‌ای، چشمه‌های آبگرم، کوهستان‌های مرتفع، معادن نوین و قدیمی، ابنیه‌های کهن و جاذبه‌های ساختاری و فرسایشی، مجموعه‌ای کم‌نظیر از ظرفیت‌های ژئوتوریسمی را در طبس شکل داده‌اند.

مدیر ژئوپارک جهانی طبس رشته‌کوه شتری را یکی از جلوه‌های شاخص طبیعی منطقه دانست و اظهار کرد: این رشته‌کوه در بخش شرقی شهرستان قرار گرفته و بیش از ۲۰۰ کیلومتر طول دارد و بخش مرکزی ایران را از بیابان لوت جدا می‌کند.

وی ادامه داد: رشته‌کوه شتری با راندگی‌ها، دره‌ها و دشت‌های میان‌کوهی و کوهستان‌های مرتفع، عرصه‌ای ارزشمند برای مطالعه زمین‌شناسی و ژئومورفولوژی به شمار می‌رود.

شیبانی گفت: کوه نایبند با ارتفاع سه هزار و ۹ متر مرتفع‌ترین نقطه در جنوب ژئوپارک است و در مقابل پست‌ترین نقاط در بخش‌های جنوبی پلایای طبس با ارتفاع حدود ۶۰۰ متر از سطح دریا قرار دارند.

وی افزود: در کنار این رشته‌کوه‌ها و ارتفاعات، مناطق پست و هموار کویری مانند کویرهای گسترده، تپه‌های عظیم ماسه‌ای ریگ شتران، صحرای طبس، پلایاها و پشته سیاه نیز به زیبایی و ارزش این منطقه افزوده‌اند.

کال جنی؛ یکی از چهره‌های متفاوت ژئوپارک طبس

مدیر ژئوپارک جهانی طبس از کال جنی، کال سردر و کال تفتو به عنوان سه نمونه شاخص از دره‌های مشهور ژئوپارک طبس نام برد و تصریح کرد: رودخانه‌های آب دائمی در بستر این دره‌ها جریان دارند و همین ویژگی، بر ارزش طبیعی و گردشگری آنها افزوده است.

وی یکی دیگر از ظرفیت‌های مهم ژئوپارک جهانی طبس را ذخایر معدنی آن عنوان کرد و گفت: در این منطقه ذخایر بسیار ارزشمند و کم‌نظیری از مواد معدنی وجود دارد و بیش از ۴۰ نوع ماده معدنی در طبس شناسایی شده است.

شیبانی بیان کرد: این ذخایر شامل انواع زغال‌سنگ، فلوریت، سنگ‌آهن، باریت، پتاس، ماسه ریخته‌گری، انواع سنگ‌های ساختمانی، شن و ماسه، سلستین، سرب و روی، بوکسیت، سیلیس، خاک نسوز، بنتونیت و ده‌ها ماده معدنی دیگر است.

۷۶ درصد ذخایر زغال‌سنگ ایران در این ژئوپارک قرار دارد و به همین دلیل از طبس به عنوان پایتخت صنعت زغال‌سنگ ایران و خاورمیانه یاد می‌شود

وی ادامه داد: ۷۶ درصد ذخایر زغال‌سنگ ایران در این ژئوپارک قرار دارد و به همین دلیل از طبس به عنوان پایتخت صنعت زغال‌سنگ ایران و خاورمیانه یاد می‌شود.

مدیر ژئوپارک جهانی طبس اظهار کرد: در کنار معادن نوین امروزی، معادن کهنی همچون معادن سرب و روی چاه‌سرب و مس گزو نیز از دیگر ظرفیت‌های ژئوپارک جهانی طبس در زمینه گردشگری معدن به شمار می‌روند.

وی تاکید کرد: ظرفیت ژئوپارک جهانی طبس تنها به زمین‌شناسی و ژئوتوریسم محدود نمی‌شود و جاذبه‌های فرهنگی، تاریخی و اکوتوریسمی بسیار مهمی نیز در این منطقه وجود دارد.

شیبانی از باغ تاریخی گلشن با قدمتی حدود ۲۵۰ سال، آستان مبارک امامزاده حسین بن موسی‌الکاظم(ع)، ارگ کهن طبس، سد کهن کریت و طاق شاه‌عباسی به عنوان بخشی از مهم‌ترین بناهای فرهنگی و تاریخی ژئوپارک نام برد.

وی افزود: سد کریت به عنوان یکی از شاهکارهای مهندسی و معماری پیشینیان و طاق شاه‌عباسی نیز در کنار کاروانسراها، مدارس، مساجد و آب‌انبارها، بخشی از میراث ارزشمند تاریخی منطقه را تشکیل می‌دهند که در هر یک از این بناها می‌توان جلوه‌هایی از انگیزه‌های فرهنگی، ادبی و خیرخواهانه مردم این سرزمین را مشاهده کرد.

روستاها و زیست‌بوم‌هایی که ژئوپارک را کامل می‌کنند

مدیر ژئوپارک جهانی طبس تصریح کرد: ژئوپارک جهانی طبس با داشتن روستاها و مناطق نمونه گردشگری مانند خرو، کریت، نایبند، پیکوه، پیرحاجات، اسفندیار، سرند، مودر و ازمیغان و همچنین روستای جهانی اصفهک، مجموعه‌ای متنوع از ظرفیت‌های گردشگری روستایی را در خود جای داده است.

وی افزود: وجود ده‌ها روستای دیگر در کنار اقامتگاه‌های بوم‌گردی و گونه‌های کمیاب و منحصربه‌فرد گیاهی و جانوری، ارزش این منطقه را دوچندان کرده است.

شیبانی از پناهگاه حیات وحش نایبندان به عنوان بزرگ‌ترین پناهگاه حیات وحش ایران و زیستگاه یوزپلنگ آسیایی نام برد و گفت: جنگل چِهرستو و بزرگ‌ترین رویشگاه آنغوزه شیرین ایران و جهان نیز از دیگر ظرفیت‌های طبیعی این منطقه هستند.

وی بیان کرد: چندین سایت فرهنگی - تاریخی از جمله کاروانسرای خان، کاروانسرای ده‌محمد و کاروانسرای چهل‌پایه نیز از این منطقه در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده‌اند.

مدیر ژئوپارک جهانی طبس تاکید کرد: مجموعه این ظرفیت‌ها نشان می‌دهد که ژئوپارک جهانی طبس تنها یک محدوده با ارزش زمین‌شناختی نیست بلکه میراثی گسترده است که زمین‌شناسی، طبیعت، تاریخ، فرهنگ و زندگی جوامع محلی را در کنار یکدیگر قرار داده و می‌تواند زمینه‌ساز توسعه پایدار و معرفی ظرفیت‌های این منطقه در سطح ملی و بین‌المللی باشد.

ژئوپارک طبس کویر را از یک مقصد عبوری به مقصدی بین‌المللی تبدیل کرد

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان طبس هم در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: ثبت ژئوپارک طبس در شبکه جهانی یونسکو نقطه عطفی در تغییر هویت گردشگری منطقه از یک معبر و استراحتگاه بین‌راهی به یک مقصد تخصصی و بین‌المللی است.

کاظم نجاتیان بیان کرد: طبس با قرار گرفتن در شبکه جهانی ژئوپارک‌های یونسکو، به‌صورت رسمی وارد اطلس گردشگری علمی و زمین‌گردشگری جهان شده است.

وی افزود: این برند جهانی موجب جلب اعتماد آژانس‌های بین‌المللی، پژوهشگران علوم زمین و طبیعت‌گردان حرفه‌ای شده و نام طبس را در کنار مناطق برجسته زمین‌شناختی جهان قرار داده است.

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان طبس ادامه داد: در سطح ملی، ثبت جهانی ژئوپارک باعث شده دیدگاه عمومی نسبت به کویر تغییر کند و این منطقه از یک محیط خشک و خشن به یک موزه طبیعی و زمین‌شناختی زنده تبدیل شود.

وی تصریح کرد: امروز طبس به عنوان قطب زمین‌گردشگری شرق ایران و مقصدی چهار فصل برای علاقه‌مندان به طبیعت، ماجراجویی و ستاره‌شناسی شناخته می‌شود.

نجاتیان درباره تغییر آمار ورود گردشگران داخلی و خارجی پس از ثبت جهانی ژئوپارک عنوان کرد: روند تقاضا و ورود گردشگر با رشد معنادار و تغییر ترکیب مسافران همراه بوده است.

رشد ۳۵ درصدی گردشگری تخصصی پس از ثبت جهانی ژئوپارک

وی یادآور شد: در بخش گردشگران داخلی، با توجه به بازتاب گسترده رسانه‌ای برند یونسکو و شکل‌گیری جریان سفرهای تخصصی شامل تورهای علمی، عکاسی و زمین‌شناسی، در فصل‌های پاییز و زمستان رشد حدود ۲۵ تا ۳۵ درصدی نسبت به سال‌های پیش از ثبت مشاهده شده است.

در بخش گردشگری انفرادی، تورهای تخصصی زمین‌شناختی و محققان بین‌المللی، میزان توجه و درخواست سفر به ژئوپارک طبس بیش از ۴۰ درصد افزایش یافته است

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان طبس درباره گردشگری خارجی نیز گفت: اگرچه متغیرهای مکان و شرایط منطقه بر جریان ورود گردشگران خارجی به کشور اثرگذار است اما در بخش گردشگری انفرادی، تورهای تخصصی زمین‌شناختی و محققان بین‌المللی، میزان توجه و درخواست سفر به ژئوپارک طبس بیش از ۴۰ درصد افزایش یافته است.

وی ادامه داد: این روند موجب شده طبس به یکی از اولویت‌های تورهای طبیعت‌گردی خارجی در ایران تبدیل شود.

حمل‌ونقل و اقامت؛ ۲ نیاز اساسی طبس برای گردشگری بین‌المللی

نجاتیان درباره مهم‌ترین زیرساخت‌های مورد نیاز طبس برای تبدیل شدن به مقصد بین‌المللی افزود: همه عوامل در این زمینه مانند حلقه‌های یک زنجیر به یکدیگر وابسته هستند، اما در شرایط فعلی دو اولویت اصلی وجود دارد نخست حمل‌ونقل و دسترسی ترکیبی و دوم توسعه اقامتگاه‌های کیفی و استاندارد.

وی بیان کرد: با توجه به فاصله طبس از مراکز جمعیتی و کلانشهرها، توسعه پروازهای منطقه‌ای، افزایش ظرفیت ناوگان ریلی و استانداردسازی جاده‌های مواصلاتی، پیش‌شرط قطعی ورود گردشگر باکیفیت و دارای توان هزینه‌کرد بالاست.

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان طبس اضافه کرد: در حوزه اقامت نیز اگرچه اقامتگاه‌های بوم‌گردی محلی توسعه خوبی داشته‌اند اما برای پاسخگویی به گردشگران بین‌المللی و بازارهای لوکس طبیعت‌گردی، نیاز به هتل‌های استاندارد و بوم‌اکوکمپ‌های پیشرفته با خدمات بین‌المللی احساس می‌شود.

وی بازاریابی و تولید محتوای چندزبانه را یکی دیگر از نیازهای این حوزه دانست و افزود: پس از تامین زیرساخت‌های اولیه، معرفی هوشمند طبس در نمایشگاه‌های بین‌المللی و رسانه‌های دیجیتال، گام نهایی برای جذب بازار هدف خواهد بود.

نجاتیان درباره برنامه پیوند ژئوپارک با میراث تاریخی، معماری کویر، روستاها و صنایع دستی اظهار کرد: فلسفه بنیادین ژئوپارک یونسکو، پیوند ناگسستنی میان زمین‌شناسی، زیست‌بوم و فرهنگ انسان است.

وی افزود: بر همین اساس، یکی از برنامه‌های عملیاتی طراحی مسیرهای گردشگری یکپارچه و اتصال پدیده‌های زمین‌شناختی مانند کال جنی، چشمه مرتضی علی و کویر حلوان به بافت تاریخی شهر و روستاهایی مانند نایبند، اصفهک و ازمیغان است.

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان طبس گفت: هدف این است که گردشگر در قالب یک بسته سفر هم معماری خشتی، هم سیستم سنتی آب و قنات و هم ژئوسایت‌ها را تجربه کند و یک تجربه کامل و پیوسته از طبیعت، تاریخ و فرهنگ منطقه داشته باشد.

صنایع دستی با نشان ژئوپارک طبس

وی یکی دیگر از برنامه‌های مورد نظر را برندسازی صنایع دستی در ژئوسایت‌ها عنوان کرد و گفت: تولید محصولات صنایع دستی بومی مانند گیوه‌بافی، حصیربافی، مسگری و قلم‌زنی با نشان جغرافیایی ژئوپارک طبس و عرضه آنها در پایگاه‌های اطلاع‌رسانی ژئوسایت‌ها می‌تواند به معرفی ظرفیت‌های بومی و تقویت اقتصاد محلی کمک کند.

نجاتیان بیان کرد: در این رویکرد، صنایع دستی صرفا یک محصول برای فروش نیست بلکه بخشی از هویت فرهنگی و تجربه گردشگر از ژئوپارک خواهد بود.

وی همچنین برگزاری رویدادهای محوری و جشنواره‌های فصلی را از دیگر برنامه‌های قابل اجرا دانست و عنوان کرد: برگزاری رویدادهای برداشت محصول مانند خرما، مرکبات و شالی، جشن‌های نجوم و رویدادهای فرهنگی در بستر ژئوسایت‌ها می‌تواند به جذب گردشگر و معرفی ظرفیت‌های محلی کمک کند.

ژئوپارک چگونه به اشتغال روستایی کمک می‌کند؟

نجاتیان درباره ظرفیت اشتغال‌زایی ژئوپارک و اثرات اقتصادی آن بر جامعه محلی گفت: یکی از اهداف اصلی در این زمینه، توانمندسازی جوامع محلی و جلوگیری از مهاجرت روستایی است.

ژئو پارک جهانی طبس - روایت 4.6 میلیارد ساله زمین در قلب کویر ایران

وی افزود: در حوزه اشتغال مستقیم و غیرمستقیم، راه‌اندازی و مدیریت اقامتگاه‌های بوم‌گردی و سفره‌خانه‌های سنتی، آموزش و به‌کارگیری راهنمایان محلی و ژئولیدرهای جوان بومی و همچنین توسعه زنجیره تامین کشاورزی و صنایع دستی محلی از ظرفیت‌های مهم ژئوپارک هستند.

بر اساس ارزیابی‌های میدانی در روستاهایی که در مجاورت ژئوسایت‌ها قرار دارند مانند اصفهک و نایبند مهاجرت معکوس رخ داده است

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان طبس ادامه داد: بر اساس ارزیابی‌های میدانی در روستاهایی که در مجاورت ژئوسایت‌ها قرار دارند، مانند اصفهک و نایبند، مهاجرت معکوس رخ داده است.

وی تصریح کرد: اقتصاد مبتنی بر گردشگری در فصل‌های پرگردشگر سهمی بیش از ۴۰ تا ۶۰ درصد از درآمد خانوارها را در این مناطق تشکیل می‌دهد.

«کارت سبز» یونسکو؛ اولویت مهم سال آینده

نجاتیان درباره مهم‌ترین اقدام راهبردی برای تثبیت جایگاه طبس در بازار بین‌المللی گردشگری اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین اقدامات، آماده‌سازی برای ارزیابی دوره‌ای و دریافت کارت سبز یونسکو است.

وی یادآور شد: ارتقای کیفیت پایش ژئوسایت‌ها، حفاظت پایدار از ساختارهای طبیعی و توانمندسازی مردم محلی باید به گونه‌ای دنبال شود که هویت زیست‌محیطی منطقه حفظ شود.

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان طبس سرمایه‌گذاری در آموزش تخصصی را اولویت دیگر دانست و گفت: ارتقای سطح دانش زبانی، خدماتی و حفاظتی فعالان صنعت گردشگری، راهنمایان و صاحبان اقامتگاه‌ها باید متناسب با استانداردهای میزبانی بین‌المللی دنبال شود.

وی، تسهیل سرمایه‌گذاری بخش خصوصی را از دیگر اولویت‌های پیش‌رو عنوان کرد و گفت: ارائه بسته‌های حمایتی و معافیت‌های ویژه برای احداث مراکز اقامتی و تفریحی پایدار و همچنین راه‌اندازی کمپ‌های تخصصی ستاره‌شناسی و سافاری کنترل‌شده می‌تواند به توسعه زیرساخت‌های گردشگری کمک کند.

ژئوپارک جهانی طبس - روایتی 6.4 میلیارد ساله زمین در قلب کویر ایران

نجاتیان تصریح کرد: تحقق این اولویت‌ها در کنار ظرفیت‌های موجود ژئوپارک می‌تواند مسیر طبس را برای تثبیت جایگاه خود در بازار بین‌المللی گردشگری هموار کند.

ژئوپارک جهانی طبس امروز بیش از یک عنوان بین‌المللی فرصتی است برای بازخوانی سرزمینی که در آن تاریخ زمین، طبیعت، فرهنگ و زندگی انسان در کنار یکدیگر روایت می‌شوند. از لایه‌های زمین‌شناختی و فسیل‌های میلیون‌ها ساله تا کویرهای گسترده، کوهستان شتری، روستاهای تاریخی و زیست‌بوم‌های ارزشمند، طبس مجموعه‌ای از ظرفیت‌ها را در خود جای داده که می‌تواند گردشگری منطقه را از یک سفر عبوری به تجربه‌ای ماندگار تبدیل کند.

حفظ این میراث اما به اندازه معرفی آن اهمیت دارد، ثبت جهانی، آغاز مسیری است که ادامه آن به حفاظت از ژئوسایت‌ها، توسعه زیرساخت‌ها، آموزش و توانمندسازی جامعه محلی و جذب سرمایه‌گذاری پایدار گره خورده است مسیری که اگر درست طی شود، می‌تواند نام طبس را نه فقط به عنوان شهری در حاشیه کویر بلکه به عنوان مقصدی جهانی برای شناخت زمین، طبیعت و فرهنگ ایران مطرح کند.

یونسکو ژئوپارک جهانی طبس را پهنه‌ای کم‌نظیر برای روایت تاریخ زمین می‌داند جایی در قلب کویر ایران که در آن می‌توان سیر تحولات زمین را از حدود ۴.۶ میلیارد سال پیش دنبال کرد و همزمان جلوه‌هایی از طبیعت، تاریخ و فرهنگ را دید، ظرفیتی که اکنون با ثبت جهانی افق تازه‌ای پیش روی گردشگری بین‌المللی ایران گشوده است، روایتی که فصل بعدی آن را باید امروز و با دستان مردمان همین سرزمین نوشت.

خراسان جنوبی ۱۲ شهرستان دارد و طبس در فاصله حدود ۲۷۸ کیلومتری بیرجند، مرکز استان خراسان جنوبی قرار گرفته است.

خراسان جنوبی هزار و ۲۰ اثر تاریخی، طبیعی و معنوی ثبت شده در فهرست میراث ملی و ۱۰ اثر از جمله باغ و عمارت اکبریه بیرجند، بیابان لوت، قنات بلده فردوس، روستای خراشاد (توبافی) در حوزه صنایع دستی، ژئوپارک طبس و کاروانسراهای خراسان جنوبی و روستای اصفهک ثبت جهانی دارد.