نجاح محمدعلی ؛ هرمز نقطه اتصال میدان و مذاکره است

دیپلماسی میدان؛ ترکیب توان دفاعی و مسیر مذاکره

نجاح محمدعلی، کارشناس ارشد جهان عرب، رویکرد کنونی ایران را نوعی «دیپلماسی میدان» یا «دیپلماسی قدرت» توصیف می‌کند؛ سیاستی که در آن مذاکره از آمادگی دفاعی جدا نیست.

بر اساس این نگاه، تهران تلاش می‌کند هم ظرفیت پاسخ‌گویی خود را حفظ کند و هم اجازه ندهد گفت‌وگوگوها به نشانه ضعف یا عقب‌نشینی تعبیر.

این رویکرد بر یک محاسبه اساسی استوار است: مذاکره زمانی می‌تواند اثرگذار باشد که طرف مقابل بداند فشار، تهدید یا اقدام نظامی بدون هزینه نخواهد بود.

از این منظر، توان میدانی نقش مکمل دیپلماسی را ایفا می‌کند و به مذاکره‌کننده امکان می‌دهد با دست بازتری درباره منافع ملی گفت‌وگو کند.

تفاوت دیپلماسی میدان با مذاکره از موضع انفعال

در مذاکره از موضع انفعال، یک کشور ابتدا ظرفیت‌های بازدارنده خود را کنار می‌گذارد و سپس امیدوار می‌ماند که طرف مقابل به تعهداتش پایبند بماند.

اما در الگوی مورد اشاره محمدعلی، ایران آمادگی عملیاتی و دفاعی خود را حفظ می‌کند تا مذاکرات در شرایطی متوازن‌تر دنبال شود.

این مسئله به معنای بسته شدن مسیر سیاسی نیست. برعکس، باز ماندن در مذاکره می‌تواند ابزاری برای کاهش سوءتفاهم، انتقال پیام و مدیریت بحران باشد؛ مشروط بر آنکه گفت‌وگو به پوششی برای فشار بیشتر تبدیل نشود.

تنگه هرمز؛ نقطه اتصال میدان و سیاست

در این تحلیل، هرمز تنها یک گذرگاه جغرافیایی یا مسیر انتقال انرژی نیست.

این منطقه به دلیل اهمیت راهبردی، در محاسبات امنیتی قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای جایگاهی ویژه دارد.

هر تحول در این محدوده می‌تواند بر بازار انرژی، امنیت کشتیرانی و تصمیم‌های سیاسی بازیگران اثر بگذارد.

چرا هرمز برای مذاکرات اهمیت دارد؟

اهمیت هرمز از آنجا ناشی می‌شود که پیام‌های سیاسی در این منطقه با تحولات میدانی پیوند می‌خورند.

هرگونه افزایش تنش، پیامدهایی فراتر از مرزهای ایران خواهد داشت و می‌تواند کشورهای منطقه، بازار انرژی و متحدان آمریکا را تحت تأثیر قرار دهد.

به همین دلیل، هرمز در منطق دیپلماسی قدرت، هم ابزار بازدارندگی است و هم نقطه‌ای برای سنجش اراده طرف‌ها. ایران با حفظ آمادگی خود، پیام می‌دهد که امنیت منطقه نمی‌تواند بدون در نظر گرفتن نقش و منافع تهران طراحی شود.

مذاکره برای مدیریت بحران، نه جلب رضایت واشنگتن

بر اساس سخنان محمدعلی، ایران درِ مذاکره را به این دلیل باز نگه نمی‌دارد که آمریکا را قانع کند؛ بلکه می‌خواهد امکان مدیریت بحران و انتقال مواضع خود را حفظ کند.

چنین برداشتی، مذاکره را از یک هدف تبلیغاتی به ابزاری برای تنظیم روابط پرتنش تبدیل می‌کند.

محدود کردن سوءاستفاده از گفت‌وگو

در این چارچوب، گفت‌وگو زمانی ارزشمند است که به ابزاری برای ارزشمند است که به ابزاری برای خرید زمان، جمع‌آوری اطلاعات یا ایجاد نشود.

بنابراین، آمادگی دفاعی و هوشیاری سیاسی باید هم‌زمان با فعالیت دیپلماتیک ادامه پیدا کند.

این مدل، از نگاه حامیان خود، تلاش می‌کند میان دو خطر تعادل برقرار کند: خطر درگیری مستقیم و خطر اعتماد یک‌طرفه به وعده‌های سیاسی.

نتیجه مطلوب، حفظ کانال مذاکره همراه با افزایش هزینه هرگونه اقدام خصمانه است.