کشف کتیبه ۳۴۰۰ ساله در ترکیه - قدیمی‌ترین پیمان صلح جهان از دل خاک بیرون آورده شد

باستان‌شناسان می‌گویند در جریان کاوش‌های خود در پایتخت باستانی امپراتوری هیتی‌ها در مرکز ترکیه، قطعه جدیدی از لوح خط میخی متعلق به «پیمان قادش»، قدیمی‌ترین معاهده صلح مکتوب شناخته‌شده در جهان، را کشف کرده‌اند.

این معاهده تاریخی حوالی سال ۱۲۶۹ پیش از میلاد میان رامسس دوم، فرعون نامدار مصر باستان، و هاتوسیلی سوم، پادشاه قدرتمند هیتی‌ها، پس از دهه‌ها کشمکش و جنگ‌های خونین بر سر تسلط بر سرزمین‌های شرق مدیترانه منعقد شد.

محمد نوری ارسوی، وزیر فرهنگ و گردشگری ترکیه، در بیانیه‌ای در واکنش به این یافته باستان‌شناسی گفت: «ما در خاک آناتولی ردپایی چندهزار ساله از صلح یافته‌ایم؛ متنی که به ما مسئولیت‌مان در پاسداشت جان و کرامت انسانی را یادآوری می‌کند.»

ممنوعیت مجازات و شکنجه پناهجویان

آنچه توجه پژوهشگران را به این قطعه نوسافته جلب کرده، ارتباط مستقیم متن آن با سرنوشت پناهجویان میان دو امپراتوری است.

بر اساس بندهای توافق، هرچند استرداد اتباع متواری میان مصر و هاتوشا پیش‌بینی شده بود، اما دو طرف صراحتا هرگونه رفتار خشونت‌آمیز یا انتقام‌جویانه را منع کرده بودند.

در ترجمه بندهای تازه منتشرشده آمده است: «نباید زبان و چشمان آنان را بیرون کشید؛ گوش‌ها و پاهایشان نباید بریده شود و خانه‌هایشان به‌همراه زنان و فرزندانشان نباید ویران شود.»

چنین تاکیدی بر مصونیت بدنی و خانوادگی افراد، از نخستین نمونه‌های مکتوب شناسایی کرامت فردی در حقوق بین‌الملل باستان به‌شمار می‌رود.

امپراتوری هیتی‌ها در عصر برنز (حدود ۱۶۵۰ تا ۱۲۰۰ پیش از میلاد) بر بخش‌های وسیعی از آسیای صغیر تسلط داشت. اسناد دیپلماتیک این پادشاهی اغلب به زبان اکدی، کهن‌ترین زبان سامی ثبت‌شده، نگاشته می‌شد.

«معاهده ابدی» میان دو قدرت بزرگ عصر برنز

گرچه این مصالحه تاریخی در منابع معاصر بیشتر با نام «نبرد قادش» شناخته می‌شود، اما در اصل سال‌ها پس از آن نبرد سهمگین امضا شد و به همین دلیل به نام‌های «معاهده ابدی» یا «معاهده نقره‌ای» نیز خوانده می‌شود.

متن این پیمان پیش‌تر در اوایل قرن نوزدهم به خط هیروگلیف بر دیوارهای معبد کرنک و اقصر در مصر و سپس اوایل قرن بیستم در قالب الواح خط میخی در هاتوشا کشف شده بود.

در بخشی از متن این معاهده آمده است: «او برادر من است و با من در صلح است؛ و من برادر او هستم و تا ابد با او در صلح خواهم بود... سرزمین مصر و سرزمین هاتی همواره در وضعیتی از صلح و برادری خواهند ماند.»

علاوه بر آتش‌بس، این معاهده اصولی چون هم‌پیمانی دفاعی در برابر حملات خارجی، تضمین تمامیت ارضی و عدم تجاوز متقابل را در بر می‌گیرد.

اهمیت تاریخی این اصول تا آنجاست که نمونه‌ای برنزی از این لوح به عنوان نخستین سند دیپلماسی صلح در ساختمان مرکزی سازمان ملل متحد در نیویورک نصب شده است؛ نمادی از آرمان‌های مشترک جامعه بشری که ریشه در خاک خاورمیانه باستان دارد.