تهران- ایرنا- شبکه تلویزیونی الجزیره با اشاره مختل شدن جریان انرژی خاورمیانه به‌دلیل جنگ (خودخواسته) آمریکا علیه ایران، به نقش حیاتی خاورمیانه در تامین انرژی جهان و تاثیر قطع‌شدن عرضه این منطقه پرداخت.
به گزارش روز دوشنبه ایرنا از الجزیره، سازمان هوانوردی غیرنظامی عربستان سعودی از برگزاری یک کنفرانس بزرگ در حوزه انرژی از دیروز در ریاض خبر داده و این در حالی است که حمله نیروهای مسلح یمن به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در پایتخت سعودی، ۱۲ کشته و ۳۰۹ زخمی بر جای گذاشته است.
هفدهمین نشست وزیران مجمع بین‌المللی انرژی (IEF) نیز این هفته برگزار خواهد شد؛ رویدادهایی که «هفته انرژی ریاض» نام گرفته‌اند و تا روز پنجشنبه ادامه خواهند داشت.
با این حال، ایتالیا به‌عنوان یکی از میزبانان مشترک نشست مجمع بین‌المللی انرژی، از طریق ارتباط ویدئویی در این نشست شرکت خواهد کرد. همچنین، نیجریه، دیگر میزبان مشترک، نماینده‌ای به این رویداد اعزام می‌کند.
مجمع بین‌المللی انرژی ۶۸ کشور را گرد هم می‌آورد که بیش از ۹۰ درصد عرضه و تقاضای جهانی نفت و گاز را تشکیل می‌دهند. عربستان سعودی، آمریکا و روسیه از جمله اعضای این مجمع هستند. این نشست در حالی برگزار می‌شود که جنگ آمریکا و (رژیم)اسرائیل علیه ایران، جریان انتقال انرژی را مختل کرده است.
الجزیره در این گزارش مصور به منابع تامین انرژی جهان و سهم خاورمیانه در تولید آن پرداخته و بررسی می‌کند که کدام کشورها می‌توانند برای مقابله با اختلال در عرضه، به ذخایر راهبردی خود متکی باشند.
انرژی جهان از کجا تامین می‌شود؟
انرژی خانه‌های ما را گرم و سوخت خودروها را تامین می‌کند، چراغ‌ها را روشن نگه می‌دارد و فعالیت کارخانه‌ها به آن وابسته است؛ کارخانه‌هایی که کالاهای مورد نیاز ما را تولید می‌کنند. سوخت‌های فسیلی همچون نفت، زغال‌سنگ و گاز، همچنین انرژی هسته‌ای و منابع تجدیدپذیر منابع تامین انرژی هستند.
به‌رغم رشد سریع انرژی‌های تجدیدپذیر، سوخت‌های فسیلی همچنان حدود ۸۱ درصد از مصرف جهانی انرژی را تشکیل می‌دهند. نفت با سهم ۳۱.۴ درصدی، بزرگ‌ترین منبع انرژی جهان است و پس از آن زغال‌سنگ با ۲۵.۹ و گاز طبیعی با ۲۳.۵ درصد در رتبه‌های بعدی قرار دارند. زیست‌توده سنتی، انرژی هسته‌ای و سایر منابع، تامین باقیمانده انرژی را برعهده دارند.
تولید انرژی در چند منطقه محدود متمرکز شده است و در نتیجه، پیامدهای هرگونه اختلال در این مناطق می‌تواند به بازارهای جهانی سرایت کند.
خاورمیانه بزرگ‌ترین منطقه تولیدکننده نفت جهان و آمریکای شمالی در تولید گاز طبیعی پیشتاز است. روسیه و آسیای مرکزی نیز از تولیدکنندگان عمده هر دو منبع انرژی به شمار می‌روند.
انرژی خاورمیانه چگونه به بازارهای جهان می‌رسد؟
اهمیت خاورمیانه در بازارهای انرژی، به موقعیت جغرافیایی این منطقه نیز مرتبط است. سه آبراه باریک، تولیدکنندگان منطقه را به مصرف‌کنندگان سراسر جهان متصل می‌کنند.
پیش از جنگ ایران، حدود ۲۷ درصد از تجارت دریایی نفت جهان و تقریبا ۲۰ درصد تجارت گاز طبیعی مایع (LNG) از تنگه هرمز عبور می‌کرد. در بخش غربی شبه‌جزیره عربستان، تنگه باب‌المندب دریای سرخ را به خلیج عدن متصل می‌کند و کانال سوئز نیز دریای سرخ را به مدیترانه پیوند می‌دهد.
با سرایت جنگ ایران به سایر مناطق خاورمیانه و تشدید جنگ داخلی یمن، ترافیک عبوری از هر دو مسیر تنگه باب‌المندب و کانال سوئز کاهش یافته است. در نتیجه، برخی محموله‌های انرژی به‌ناچار مسیر طولانی‌تری را در اطراف قاره آفریقا برگزیده‌اند.
تنگه هرمز قابل جایگزینی نیست
ریچارد متیوز، مدیر واحد مشاوره و تحقیقات شرکت خدمات کارگزاری و مشاوره دریایی «گیبسون شیپ‌بروکرز/ Gibson Shipbrokers» مستقر در لندن، می‌گوید که «احتمالا این نخستین بار است که واقعا شاهد محدود شدن شدید یک گلوگاه حیاتی کشتیرانی هستیم.»
وی در گفت‌وگو با الجزیره اضافه کرد: تفاوت تنگه هرمز با سایر گلوگاه‌های دریایی این است که هیچ مسیر دریایی جایگزینی وجود ندارد. چند خط لوله وجود دارد، اما مسیر جایگزین دیگری در دسترس نیست؛ به همین دلیل، این وضعیت از حیث حجم محموله‌های عبوری اهمیت چشمگیری پیدا کرده است.
بخش بزرگی از محموله‌های انرژی منطقه، سفر خود به سوی بازارهای جهانی را از بنادر کشورهای حاشیه خلیج فارس آغاز می‌کند.
کدام کشورها بیشتر از همه به نفت خاورمیانه وابسته‌اند؟
مردم و کسب‌وکارها در ادامه زنجیره تامین، آثار اختلال‌ها را از طریق افزایش هزینه کالاها و نیازهای اساسی لمس می‌کنند.
کشورهایی که به نفت، گاز و کودهای شیمیایی خلیج فارس وابسته‌اند، با قیمت‌های بالاتر، انتظار طولانی‌تر برای دریافت محموله‌ها و ضرورت یافتن تامین‌کنندگان جایگزین مواجه شده‌اند.
حتی در مواردی که توافق‌ها از اختلال و توقف جریان جلوگیری کرده‌اند، هزینه‌های اضافی در نهایت به بخش‌های پایین‌تر زنجیره تامین منتقل می‌شود.
اریتره و ماداگاسکار بیشترین وابستگی را به نفت خاورمیانه دارند و هر کدام حدود ۹۰ درصد از نیاز نفتی خود را از این منطقه تامین می‌کنند. پس از آنها پاکستان با ۷۸، ژاپن با ۷۷ و کنیا با ۷۷ درصد قرار دارند.
کدام کشورها بیشترین وابستگی را به گاز خاورمیانه دارند؟
جایگزین کردن گاز حتی از نفت دشوارتر بوده است؛ زیرا بخش عمده گاز صادراتی قطر و امارات متحده عربی به شکل گاز طبیعی مایع از تنگه هرمز عبور می‌کند.
کشورهایی که به این محموله‌ها وابسته‌اند، اکنون هزینه بیشتری برای سوخت و برق پرداخت و برای دسترسی به تعداد اندک محموله‌های موجود با یکدیگر رقابت می‌کنند. کشورهای فقیرتری که ذخایر محدودی دارند، بیش از دیگران برای یافتن منابع جایگزین در تقلا هستند.
کشورهای دارای بیشترین وابستگی به گاز خاورمیانه عمدتا در آسیا واقع شده‌اند. کره جنوبی ۳۱ درصد از گاز مصرفی خود را از این منطقه تامین می‌کند. پس از آن هند با ۲۹، پاکستان با ۲۷ و تایوان با ۲۶ درصد قرار دارند.
بزرگ‌ترین ذخایر اضطراری نفت در اختیار کدام کشورهاست؟
کشورها برای مقابله با قطع یا کاهش عرضه نفت، ذخایر اضطراری نگهداری می‌کنند و این ذخایر در جریان جنگ جاری، مهم‌ترین سپر در برابر شوک عرضه در بازار جهانی بوده‌اند، اما اکنون رو به اتمام رفته‌اند.
مدیران صنعت انرژی هشدار داده‌اند که کشورهای غربی ذخایر قابل‌استفاده چندانی برای آزادسازی ندارند و ذخایر راهبردی نفت آمریکا نیز به پایین‌ترین سطح خود از سال ۱۹۸۲ رسیده است.
امین ناصر، مدیرعامل آرامکو، غول نفتی عربستان سعودی، دوشنبه هفته گذشته در «مجمع انرژی اینتلیجنس/ Energy Intelligence Forum» در لندن گفت که براساس «برآوردها نشان می‌دهند که در حال حاضر کمتر از ۶ میلیارد بشکه ذخایر تجاری باقی مانده است که بخش عمده آن عملا در دسترس نیست.»
آژانس بین‌المللی انرژی که ذخایر اضطراری کشورهای عضو را هماهنگ می‌کند، در ماه مارس رقم بی‌سابقه ۴۰۰ میلیون بشکه نفت را آزاد کرد. این آژانس اکنون در حال آماده‌سازی برای آزادسازی ۱۰۰ میلیون بشکه دیگر نفت خام و گازوئیل است تا به مهار جهش شدید قیمت گازوئیل کمک کند؛ هرچند ممکن است بخشی از این مقدار، نفتی باشد که در آزادسازی ماه مارس تخصیص یافت اما هنوز به بازار نرسیده است.
به نوشته الجزیره، اکنون وقوع طوفان در خلیج مکزیک و حملات در عربستان سعودی بار دیگر عرضه نفت را تهدید می‌کنند و قیمت نفت را بالاتر از ۱۰۰ دلار در هر بشکه نگه داشته‌اند.
پیش از آزادسازی ذخایر در سال جاری، چین با فاصله زیادی بزرگ‌ترین ذخایر نفتی جهان را در اختیار داشت؛ ذخایری که حجم آن حدود ۱.۴ میلیارد بشکه برآورد می‌شد و از کل ذخایر سایر کشورهای حاضر در فهرست بیشتر بود. آمریکا با ۴۱۳ میلیون بشکه در رتبه دوم و ژاپن با ۲۶۳ میلیون بشکه در رتبه بعدی قرار داشت.
نوشتن دیدگاه جدید